Μαστόρικα και άλλα

Εκτός όμως απο τη συνηθισμένη τοπική, αναπτύχθηκαν και άλλες διάλεκτοι επαγγελματικών ομάδων όπως είναι τα μαστορικά ή κουδαρίστικα ή κουδαρίτικα που απαντώνται στην Ήπειρο (Μαστοροχώρια Κόνιτσας και Τζουμέρκα), τα ραφτάδικα ή Μουκουρέϊκα, τα Καστρινά και τα ρόμικα ή ρόμκα των Ιωαννίνων.

 


 

 

ΤΑ «ΚΟΥΔΑΡΙΤΙΚΑ»

ΧΡΙΣΤΟΥ Ι. ΣΟΥΛΗ
Καθηγητού εν τω διδασκαλείω Ιωαννίνων

Τα Κουδαρίτικα είναι η συνθηματική γλώσσα των «κουδαραίων» δηλαδή των κτιστών των Χουλιαροχωρίων της Ηπείρου. Κουδαρίτικα με διαφορές απαντώνται και στα Μαστοροχώρια της Κόνιτσας. Συναντώνται επίσης σους κτίστες των Τζουμέρκων καθώς και στην Μακεδονία και στην Θράκη. Μετά τις απόκρεως της Μεγ. Τεσσαρακοστής οι μαστόροι της Ηπείρου απέρχονται των χωρίων των προς εξεύρεσιν εργασίας, ως επί το πλείστον κατά. «μπουλούκια», ή «παρέες».
Χαρακτηριστική είναι των μαστόρων η φιλοσκωμμοσύνη, το φιλοπαίγνιον, η ευφυολογία και η χοντρή σάτυρα. Ο λαός τους θεωρεί φιλήσυχους, νομοταγείς και σκληραγωγημένους, έτι δε και πολυφάγους, διο και λέει παροιμιωδώς «τρώει σαν μάστορας». Το γλωσσάρι κατεγράφη καθ’ υπαγόρευσιν των εκ Χουλιαράδων μαστόρων Βας. Γεωργούλη, Κώστα Γεωργούλη, Ιωάννου Γεωργούλη και Βας. Μασαλά. Όσαι λέξεις απαντούν και εις το υπό Του κ. Δ. Σάρρου γλωσσάριον εσημειώθηκαν με το Σ.

 


 

ΤΑ «ΜΠΟΥΚΟΥΡΑΙΙΚΑ»

ΤΩΝ ΤΖΟΥΜΕΡΚΩΝ ΗΤΟΙ
ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΣΥΝΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΗΣ ΤΩΝ ΡΑΦΤΑΔΩΝ
ΤΩΝ ΣΧΩΡΕΤΣΑΝΩΝ ΤΩΝ ΤΖΟΥΜΕΡΚΩΝ
ΥΠΟ
ΧΡΙΣΤΟΥ Ι. ΣΟΥΛΗ
Καθηγητού του εν Ιωαννίνοις Β΄ Γυμνασίου

…Τα «μπουκουραίικα» είναι συνθηματική γλώσσα των ραφτάδων των Τζουμέρκων. Υπό των ιδίων ονομάζονται «ξτονιάτικα» υπό δε των άλλων, των μη ραφτάδων, «ραφτάτ’κα». Πατρίς των «μπουκουραίικων» είναι τα Σχωρτσένα, Καταράκτης ήδη επονομασθέντα, χωρίον έχον 200 οικογενείας και κείμενον εις την δυτικήν πλευράν των Τζουμέρκων. Εκείθεν μετεδόθηκαν μετέπειτα και εις τους ραφτάδες των Αγράφων, του Βάλτου, του Ξηρομέρου και της Ηπείρου. Εκεί συνάντησα τον ράπτην Δημ. Ντίλζαν γέροντα ηλικίας 66 ετών, ο οποίος έχασε την όρασίν του κεντώντας και σεραδιάζοντας πισλιά και σταυρωτά και σιγγούνια και … Εις ερώτησίν μου πόθεν έμαθε την γλώσσαν ταύτην και ποιος την έφκειασεν, ο απλοϊκός γέρο-Ντίλζας με την συνήθη εις την βόρειον ελληνικήν διάλεκτον προφοράν μου είπε:
«Ιδώ στα Σχουρέτσανα τν έμαθα απ’ τα παππούδις μ’. Τα μπουκουραίικα τα φτειάξαν οι Σχουρετσανίτες οι ραφτάδες μουνάχ’ τς για να μη τς καταλαβαίν’ νε οι γιάλλ’ . Τς πιρσοτιρις τς λέξεις τς πήραν απ’ τα βλάχ’κα, γιατί τν τέχν’ οι παππούδις μας τνι μάθαν π’ τς Βλάχ’ς π’ τ’ Συρράκ’ κι τς Καλαρρύτις…. Τελευτών οφείλω να εκφράσω χάριτας εις τους κ.κ. Γ. Καψάλην , καθηγητήν του Ελληνικού Σχολείου Αγνάντων, και Γ. Σακκάν και Αθ. Πολίτην, υπολοχαγούς, άπαντας κατοίκους Σχωρετσάνων δια την συνδρομήν, ην μοι παρέσχον δια την καταγραφήν του κατωτέρω λεξιλογίου, ως και τον κ. Γ. μουλαράν, καθηγητήν, τη βοηθεία του οποίου ασημειώθηκαν αι συγγενείς βλάχικαι λέξεις.

*Τα ανωτέρω είναι αποσπάσματα από το κείμενο
που δημοσιεύθηκε στα «Ηπειρωτικα Χρονικά»
τεύχος Γ’ έτος 1928

 


 

Ρόμκα

 

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΣΥΝΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΗΣ ΤΩΝ ΓΥΦΤΩΝ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ
ΥΠΟ
ΧΡΙΣΤΟΥ Ι. ΣΟΥΛΗ
Καθηγητού εν τω Β΄ Γυμνασίω των Ιωαννίνων

Μετά τα » Μπουκουραίικα», ήτοι την συνθηματικήν γλώσσαν των ραφτάδων των Τζουμέρκων της Ηπείρου, άτινα εδημοσίευσα εις τον προηγούμενον τόμον των » Ηπειρωτικών Χρονικών » δημοσιεύω κατωτέρω τα » Ρόμκα «, ήτοι την συνθηματικήν γλώσσαν των Γύφτων της Ηπείρου, των καθ’ εαυτούς «ρόμων » ή «ρόμηδων » αποκαλουμένων.
Της συνθηματικής ταύτης γλώσσης ολιγίστας λέξεις, μόλις δύο δεκάδας, εδημοσίευσεν ο κ. Μαν. Τριανταφυλλίδης εξ αφορμής μελέτης του περί των Γύφτων της Ευρυτανίας των αυτοαποκαλούμενων » ντόρτηδων». Μετ΄ αυτόν ο κ. Κ. Φαλτάιτς έγραψεν ολίγα τινά σχετικώς με έθιμα των Γύφτων της Μακεδονίας κυρίως.
… Οι Γύφτοι της Ηπείρου ως ανωτέρω είπον ομιλούν μόνον την Ελληνικήν γλώσσαν , μερικοί δε κατοικούντες εις βλαχόφωνα χωρία ως λ.χ. τους Καλαρρύτες και την κουτσοβλάχικην και έχουν αφομοιωθή γλωσσικώς και θρησκευτικώς τελείως προς τους Έλληνας, εις τινάς δε κοινότητας του Ζαγορίου έλαβον μέρος και εις την διοίκησην των κοινοτικών. Εν τούτοις όμως αν τους εξετάσει κανείς κατά βάθος διακρίνει, ότι έχουν μίαν επιφυλακτικότητα και μίαν δυσπιστίαν προς τους μη γύφτους , τους οποίους εις την γλώσσαν των αποκαλούν «μπαλαμέ». Δια την καταγραφήν του κατοτέρω γλωσσαρίου ηναγκάσθην να έλθω εις συγχρωτισμόν με πολλούς εξ αυτών. Πάντοτε όμως απήντησα εκ μέρους τούτων δυσκολίας μεγίστας, διότι πάντες παρ’ όσων εζήτησα πληροφορίας μου ηρνούντο τοιαύτας λέγοντες ότι δεν έχουν καμμίαν άλλην γλώσσαν εκτός της Ελληνικής, ότι είναι Έλληνες και ότι δεν έχουν καμμίαν σχέσιν με τους Τουρκόγυφτους…
.. Το κατωτέρω λεξιλόγιον κατήρτισα από Γύφτους των Ιωαννίνων. Καθώς πληροφορούμαι οι Γύφτοι του Ζαγορίου έχουν πλουσιώτερον τοιούτο. Εν παρενθέσεισημειώ δια της βραχυγραφίας Ατσ. τας λέξεις τας προελθούσας από την ατσιγγάνικην ή τουρκογύφτικην διάλεκτον των εν Ηπείρω Τουρκογύφτων, ας ηδυνήθην να μάθω από τον εκ Βοστίνης Τουρκόγυφτον Ράμο Αμπεντίν.

*Τα ανωτέρω είναι αποσπάσματα από το κείμενο
που δημοσιεύθηκε στα «Ηπειρωτικα Χρονικά»
τεύχος Β’ έτος 1929

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s